Poza tymi g\u0142\u00f3wnymi funkcjami podanymi wy\u017cej, w zale\u017cno\u015bci od rodzaju maszyny lub zastosowania, \u015brodki smarowe mog\u0105 i powinny pe\u0142ni\u0107 inne funkcje, takie jak:<\/p>\n\n\n\n
- Deaeracja (odpowietrzanie) – zapobieganie i ograniczanie w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci obecno\u015bci powietrza
w obszarze roboczym.<\/li> - Deemulgowalno\u015b\u0107 – oddzielanie wody od oleju w celu p\u00f3\u017aniejszego oczyszczenia oleju.<\/li>
- Ochrona maszyny przed korozj\u0105.<\/li><\/ol>\n\n\n\n
\u015arodki smarowe to z\u0142o\u017cone substancje wytworzone na bazie wysokiej jako\u015bci w\u0119glowodor\u00f3w lub olej\u00f3w syntetycznych, do kt\u00f3rych dodaje si\u0119 liczne materia\u0142y uzupe\u0142niaj\u0105ce, tzw. dodatki. Dodatki nadaj\u0105 smarom unikalne cechy eksploatacyjne oraz zabezpieczaj\u0105 maszyny przez zu\u017cyciem.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie cztery typy \u015brodk\u00f3w smarowych jest u\u017cywanych w wi\u0119kszo\u015bci aplikacji przemys\u0142owych i ka\u017cdy
z tych typ\u00f3w zawiera inny poziom i rodzaj dodatk\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n- Oleje silnikowe \u2013 typowo zawieraj\u0105 dodatki antyzu\u017cyciowe (AW- Anti Wear) zawieraj\u0105ce cynk i fosfor na poziomie ok. 1000 ppm (+\/- 200 ppm). Detergenty s\u0105 r\u00f3wnie\u017c obecne w tego typu olejach i zwieraj\u0105 bar, magnez oraz wap\u0144 (\u015bredni poziom 1000 ppm).<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Oleje wysokoci\u015bnieniowe (na wysokie obci\u0105\u017cenia) \u2013 typowo stosowane w przek\u0142adniach mechanicznych. Zawieraj\u0105 wysok\u0105 ilo\u015b\u0107 fosforu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Oleje antyzu\u017cyciowe \u2013 typowo stosowane w uk\u0142adach smarowania \u0142o\u017cysk, uk\u0142adach hydraulicznych oraz w niekt\u00f3rych przek\u0142adniach. Te oleje zawieraj\u0105 dwa dodatki: cynk i fosfor w ilo\u015bci oko\u0142o 200 \u2013 600 ppm. R\u00f3wnie\u017c mo\u017cna spotka\u0107 w nich pewn\u0105 zawarto\u015b\u0107 detergent\u00f3w (magnez, wap\u0144).<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Oleje antykorozyjne i antyutleniaj\u0105ce \u2013 s\u0105 naj\u0142atwiejsze do identyfikacji. Najcz\u0119\u015bciej stosowane
w turbinach, kompresorach, uk\u0142adach smarowania \u0142o\u017cysk oraz w uk\u0142adach hydraulicznych. Praktycznie nie zawieraj\u0105 dodatk\u00f3w.<\/li><\/ul>\n\n\n\nSystem tribologiczny to maszyna i \u015brodek smarny traktowane jako ca\u0142o\u015b\u0107. Aby system ten zachowywa\u0142 si\u0119 zgodnie z oczekiwaniami, nale\u017cy kontrolowa\u0107 jego stan techniczny dokonuj\u0105c oceny trzech g\u0142\u00f3wnych cech u\u017cytkowych:<\/p>\n\n\n\n
- stopnia degradacji \u015brodka smarnego<\/li>
- poziomu zanieczyszcze\u0144 obecnych w uk\u0142adzie tribologicznym<\/li>
- poziomu zu\u017cycia maszyny ograniczaj\u0105cych jej funkcje u\u017cytkowe<\/li><\/ul>\n\n\n\n<\/div>\n\n\n\n
Degradacja \u015brodka smarnego<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
Degradacja \u015brodk\u00f3w smarowych wp\u0142ywa na sprawno\u015b\u0107 eksploatacyjn\u0105 wszystkich typ\u00f3w maszyn przemys\u0142owych, ale co to znaczy, \u017ce \u015brodek smarowy ulega procesowi degradacji i jak ten proces monitorowa\u0107?<\/p>\n\n\n\n
Jest wiele cech i parametr\u00f3w \u015brodka smarowego zmiennych w czasie, zale\u017cnych od temperatury i charakteru pracy maszyny oraz warunk\u00f3w \u015brodowiskowych, kt\u00f3re maj\u0105 bezpo\u015bredni lub po\u015bredni wp\u0142yw na stopie\u0144 jego degradacji. Nale\u017c\u0105 do nich m.in. rodzaj\/typ \u015brodka smarowego, lepko\u015b\u0107, podatno\u015b\u0107 na utlenianie, zawarto\u015b\u0107 dodatk\u00f3w, liczba kwasowa.<\/p>\n\n\n\n
Rodzaj \u015brodka smarowego (olej mineralny, olej syntetyczny) wp\u0142ywa na charakterystyk\u0119 jego degradacji – mineralne \u015brodki smarowe wykazuj\u0105 liniow\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 degradacji w czasie, podczas gdy \u015brodki syntetyczne zachowuj\u0105 si\u0119 bardziej stabilnie.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"data:image\/svg+xml;base64,PHN2ZyB3aWR0aD0iMSIgaGVpZ2h0PSIxIiB4bWxucz0iaHR0cDovL3d3dy53My5vcmcvMjAwMC9zdmciPjwvc3ZnPg==\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\nZwyk\u0142y proces degradacji \u015brodka smarowego zaczyna si\u0119 od zjawisk zwi\u0105zanych z otoczeniem i prac\u0105, jak\u0105 ten \u015brodek wykonuje. Niekt\u00f3re z najbardziej reprezentatywnych przyczyn to:<\/p>\n\n\n\n
- Utlenianie – najpowszechniejsze zjawisko zwi\u0105zane z obecno\u015bci\u0105 tlenu
w powietrzu.<\/li> - Zaazotowanie.<\/li>
- Zasiarczenie.<\/li><\/ul>\n\n\n\n\n\n
Tlen obecny w powietrzu jest g\u0142\u00f3wnym sk\u0142adnikiem reakcji chemicznej, kt\u00f3ra zachodzi w sytuacji, gdy \u015brodek smarowy
i powietrze wchodz\u0105 w kontakt. Utlenianie prowadzi do wzrostu lepko\u015bci oleju, osadzania si\u0119 lakieru i szlamu. Dalszym skutkiem obecno\u015bci tlenu jest wyczerpywanie si\u0119 dodatk\u00f3w, co w skrajnych przypadkach mo\u017ce prowadzi\u0107 do korozji. Dodatkowo w trakcie procesu degradacji oleju pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim kwasy karboksylowe, kt\u00f3re powoduj\u0105 wzrost jego kwasowo\u015bci. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n\n<\/a><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\nPomiar zmienno\u015bci wszystkich tych cech fizykochemicznych jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwy, ale ze wzgl\u0119du na skomplikowany charakter jest mo\u017cliwy jedynie w laboratorium, przez co informacja zwrotna jest
w konsekwencji dost\u0119pna z do\u015b\u0107 du\u017cym op\u00f3\u017anieniem.<\/p>\n\n\n\nW rozwi\u0105zaniach przemys\u0142owych, gdy zale\u017cy nam na szybko\u015bci przekazu, cz\u0119sto dokonujemy pewnych uproszcze\u0144, czy te\u017c przybli\u017ce\u0144. Mo\u017cliwe jest wyznaczenie reprezentatywnej zagregowanej i mierzalnej wielko\u015bci wt\u00f3rnej, estymuj\u0105cej zmienno\u015b\u0107 parametr\u00f3w \u015brodka smarowego w czasie i okre\u015blaj\u0105cej poziom jego degradacji w spos\u00f3b wzgl\u0119dny, w % w stosunku do poziomu bazowego. Przyk\u0142ad takiego rozwi\u0105zania zostanie przedstawiony w kolejnej cz\u0119\u015bci niniejszego cyklu.<\/p>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\nZanieczyszczenie uk\u0142adu tribologicznego<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\n\nTypowe zanieczyszczenia uk\u0142adu tribologicznego to woda, cz\u0105steczki py\u0142u unosz\u0105cego si\u0119 w powietrzu i przedostaj\u0105ce si\u0119 przez nieszczelno\u015bci uk\u0142adu do oleju, inne zanieczyszczenia zewn\u0119trzne mog\u0105ce by\u0107 katalizatorami przyspieszaj\u0105cymi proces degradacji oleju, sam zdegradowany olej, kwasy, a tak\u017ce cz\u0105steczki sta\u0142e metaliczne (mied\u017a lub \u017celazo) i niemetaliczne. <\/p>\n\n\n\n
Zanieczyszczenie oleju cz\u0105stkami sta\u0142ymi jest okre\u015blane ilo\u015bciowo i klasyfikowane wed\u0142ug wielko\u015bci tych cz\u0105stek przy u\u017cyciu kod\u00f3w ISO 4406, definiuj\u0105cych jego tzw. klas\u0119 czysto\u015bci. <\/p>\n\n\n\n
Klasa czysto\u015bci \u015brodka smarowego (oleju) jest okre\u015blana zgodnie z norm\u0105 ISO 4406 za pomoc\u0105 trzech liczb wskazuj\u0105cych przedzia\u0142y ilo\u015bciowe cz\u0105stek
o wielko\u015bciach >4\u03bcm, >6\u03bcm oraz >14\u03bcm. <\/p>\n\n\n\nTabela przedstawiona obok wskazuje przedzia\u0142y ilo\u015bciowe zawarto\u015bci cz\u0105stek sta\u0142ych w jednym mililitrze p\u0142ynu i odpowiadaj\u0105ce tym przedzia\u0142om kody ISO. <\/p>\n<\/div>\n\n\n\n
\n<\/a><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
Zalecane klasy czysto\u015bci oleju dla niekt\u00f3rych rodzaj\u00f3w maszyn\/urz\u0105dze\u0144 oraz spos\u00f3b odczytu kod\u00f3w ISO okre\u015blaj\u0105cych klas\u0119 czysto\u015bci oleju wskazuje poni\u017csza tabela. Przy okazji wskazano, w jaki spos\u00f3b odczytywa\u0107 podan\u0105 (zalecan\u0105) klas\u0119 czysto\u015bci oleju.<\/p>\n\n\n\n
- Utlenianie – najpowszechniejsze zjawisko zwi\u0105zane z obecno\u015bci\u0105 tlenu
- Oleje antykorozyjne i antyutleniaj\u0105ce \u2013 s\u0105 naj\u0142atwiejsze do identyfikacji. Najcz\u0119\u015bciej stosowane
- Oleje antyzu\u017cyciowe \u2013 typowo stosowane w uk\u0142adach smarowania \u0142o\u017cysk, uk\u0142adach hydraulicznych oraz w niekt\u00f3rych przek\u0142adniach. Te oleje zawieraj\u0105 dwa dodatki: cynk i fosfor w ilo\u015bci oko\u0142o 200 \u2013 600 ppm. R\u00f3wnie\u017c mo\u017cna spotka\u0107 w nich pewn\u0105 zawarto\u015b\u0107 detergent\u00f3w (magnez, wap\u0144).<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Oleje wysokoci\u015bnieniowe (na wysokie obci\u0105\u017cenia) \u2013 typowo stosowane w przek\u0142adniach mechanicznych. Zawieraj\u0105 wysok\u0105 ilo\u015b\u0107 fosforu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Oleje silnikowe \u2013 typowo zawieraj\u0105 dodatki antyzu\u017cyciowe (AW- Anti Wear) zawieraj\u0105ce cynk i fosfor na poziomie ok. 1000 ppm (+\/- 200 ppm). Detergenty s\u0105 r\u00f3wnie\u017c obecne w tego typu olejach i zwieraj\u0105 bar, magnez oraz wap\u0144 (\u015bredni poziom 1000 ppm).<\/li><\/ul>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/vims.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/ewolucja-degradacji.png\")
<\/a><\/figure>\n\n\n\n